Twee ogen in één operatie, zeker 30% Groener - Hugo Touw en Sjoerd Elferink 🐢
Hoe een zoekgeraakte canule een oogarts liet zien hoeveel afval één operatiedag oplevert.
Sjoerd Elferink is oogarts in het Flevoziekenhuis, Hugo Touw is intensivist in het Radboudumc. In De Zorgmakers podcast vertellen zij hoe ze de milieu-impact van de staaroperatie doorrekenden, en waarom beide ogen in één sessie opereren een van de oplossingen is. Ze kregen er de Groene Schildpad voor. 🐢🐢
Het probleem: van Amsterdam naar Kaapstad
Het begon in 2019 met een calamiteit: op de OK van Sjoerd schoot een canule los van een spuitje. Het voorval werd gemeld bij de inspectie, maar de canule zelf bleek onvindbaar, “want je doet dan 15 operaties op een dag”.
Daarom moest het afval voortaan per OK apart worden gehouden, en juist die maatregel zette hem aan het denken: “En toen zag ik opeens hoeveel afval dat was.” Sjoerd spaarde in die tijd voor een snelle fiets, omdat hij liever niet meer met de auto van Amsterdam naar Almere reed. Toen hij uitzocht wat de impact van zijn werk was, kwam die fiets in een ander licht te staan.
“Toen bleek dat een dag opereren voor mij gelijk stond aan een autorit van Amsterdam naar Kaapstad.” Hij begon met recyclen in zijn eigen ziekenhuis, “beetje naïef” zoals hij het zelf noemt, maar besefte al snel: “Dit is natuurlijk niet iets waarmee ik de wereld ga veranderen.” Dus zocht hij het landelijk. Met een oogarts uit het UMC Utrecht organiseerde hij een cursus op het landelijke congres, en daar meldden zich acht mensen voor een projectgroep. “We wilden hele concrete handvatten maken voor oogartsen.”
Meten om collega’s mee te krijgen
Voor zulke handvatten heb je cijfers nodig, en daar kwam Hugo in beeld. Iedereen heeft wel een idee over wat beter zou moeten, merkte hij, maar je krijgt collega’s pas mee “als je ook echt kan laten zien: wat is duurzamer?” Dat kun je uitzoeken met een life cycle assessment, een methode die hij met een pilotsubsidie naar de zorg haalde. Omdat hij de problemen kende waar Sjoerd tegenaan liep, werd de cataractoperatie een van de bouwstenen, ook “omdat het wereldwijd ook één van de meest uitgevoerde operaties is”.
De oplossing: beide ogen tegelijk
De uitkomst verraste: de disposables die zo in het oog springen, zijn goed voor 35% van de milieu-impact, maar de rest zit in energieverbruik en in de ritten van patiënten en zorgverleners.
“Dat is juist voor cataract interessant, omdat je beide ogen veilig kan opereren in één sessie.” De rit van de patiënt van huis naar het ziekenhuis is 30% van de impact per operatie, en “die snij je eruit”.
Dat het lang anders ging, had een goede reden. De belangrijkste complicatie van een staaroperatie is een infectie, dus werd eerst één oog geopereerd en pas daarna het andere. Volgens Sjoerd is die kans tegenwoordig, met goed joderen en standaard antibiotica in het oog, nog maar 0,03%, mits je het tweede oog als aparte operatie behandelt, met nieuwe spullen en een ander lotnummer. Voor de patiënt is het vooral prettig: “Het is alsof je door een hele dikke mist kijkt en de dag daarna is het eigenlijk al vrij goed.” Wie thuiszorg nodig heeft om te druppelen, krijgt die bovendien één keer vier weken over de vloer in plaats van twee keer.
Waarom doet nog niet iedereen het?
Toch gebeurt het nog niet overal, want “verandering is altijd ingewikkeld als mensen iets al jaren doen”. Sjoerd weet waar hij over praat: “Ik ben er echt meer dan twee jaar mee bezig geweest. Omdat je je inkoop moet meekrijgen, je apotheek, je logistiek.” Om andere klinieken te helpen is er een landelijke routekaart met 13 aanbevelingen, die ook in de visitatie zijn opgenomen, en heeft elke kliniek een aanspreekpunt duurzaamheid.
De volgende stap ligt bij de disposables zelf. De helft van hun impact komt van afdekdoeken en operatiejassen, en er lopen projecten om die weer herbruikbaar te maken. Dat is niet alleen duurzamer: “Het maakt je natuurlijk ook veel minder kwetsbaar voor geopolitieke spanningen en tekort aan grondstoffen.”
Nadoen?
Gevraagd naar de redenen om morgen te beginnen, is het antwoord kort: “Het is fijner voor de patiënt, want je herstelt sneller. De operatie kost ook niet meer tijd. Het is niet duurder. Het is ook nog eens duurzamer. Ik zou niet weten waarom je het niet gaat doen.
Luister de volledige aflevering terug op Spotify!
Dit artikel is een bewerking van het interview met Hugo Touw en Sjoerd Elferink in aflevering 3.1 van De Zorgmakers podcast, “3.1 Zeker 30% Groener: twee ogen, één operatie”. Beluister de volledige aflevering op Spotify.
Opmerkingen